Woreczko Meteorites

Jan Woreczko & Wadi

  Google (new window)eBay.com (new window)Meteoritical Bulletin Database (new window)Meteoritical Bulletin Database News (new window)

Właściwości fizyko-chemiczne minerałów
(physico-chemical properties of minerals«  (Update: 29-04-2017 00:44)

 

Podczas rozpoznawania minerałów na podstawie cech zewnętrznych pod uwagę bierze się widoczne cechy fizyczne kryształów. Są to: gęstość, twardość, kolor (barwa), kolor rysy, przezroczystość (przejrzystość) i połysk. Inne cechy stosowane w opisie minerałów to: współczynniki załamania światła i dwójłomność, łupliwość, spójność (np. kowalność, sprężystość), skupienie, magnetyczność, smak i zapach.

Gęstość właściwa (density)


W warunkach terenowych można w łatwy sposób rozróżnić tylko minerały tzw. pierwiastków ciężkich; np. ołowiu (galena 7,58 g/cm3), baru (baryt 4,5 g/cm3), żelaza, wolframu. Gęstość większości minerałów zawiera się w przedziale od 2,0 do 4,0 g/cm3. {histogram rozkładu gęstości minerałów}

Twardość (hardness)


Opór stawiany przez minerał podczas próby zarysowania jego powierzchni nazywamy jego twardością. Powszechnie przyjętą skalą twardości jest opracowana empirycznie skala Mohsa. Jest to szereg składający się z 10 minerałów uporządkowanych według wzrastającej twardości (każdym następnym minerałem na skali można zarysować minerały go poprzedzające), twardość oznacza się z dokładnością do pół stopnia. W badaniu twardości należy brać pod uwagę różną twardość większości minerałów w zależności od płaszczyzny kryształu, również minerały drobnoziarniste, ziemiste i włókniste też wykazują mniejszą twardość niż ich osobniki w postaci dobrze wykształconych kryształów. Minerały zwietrzałe wykazują mniejszą twardość. W glinokrzemianach twardość nie jest ścisła, ale zawiera się w pewnych granicach. Próbę wykonuje się swobodnie przeciągając ostrzem po powierzchni minerału bez stosowania silnego nacisku, aby nie powodować kruszenia i miażdżenia.

  Minerały o twardości:

  • 1–2 dają się zarysować paznokciem;

  • 1–4 dają się zarysować żelaznym gwoździem;

  • 1–5 dają się zarysować stalowym ostrzem;

  • 6–10 nie dają się zarysować ostrzem stalowym;

  • 7–9 uderzane kawałkiem stali krzeszą iskry;

  • 7–10 zarysowują szkło!

{histogram rozkładu twardości}

 

Skala Mohsa:

Skala Mohsa Substancja Absolutna skala twardości
0 ciecz (liquid) 0
0,5 lit, sód, potas
1 talk (talc) (Mg3[(OH)2Si4O10]), grafit 1
1,5 pomiędzy talkiem a gipsem, cyna, ołów
2 gips (gypsum) (CaSO4·2H2O), bizmut 3
2,5 twardość paznokcia (finger nail), złoto, srebro
3 kalcyt (calcite) (CaCO3), miedź, antymon 9
3,5 miedziana pensówka (copper penny)
4 fluoryt (fluorite) (CaF2), żelazo 21
4,5 pomiędzy fluorytem a apatytem, platyna, stal
5 apatyt (apatite) (Ca5F(PO4)3), kobalt, pallad 48
5,5 ostrze noża (knife blade), beryl, molibden
6 ortoklaz (orthoclase) (K[AlSi3O8]), tytan, mangan 72
6,5 piryt (pyrite) (FeS2), szkło, iryd
7 kwarc (quartz) (SiO2), wanad, osm 100
7,5 granat (garnet) (Ca3Al2(SiO4)3)
8 topaz (topaz) (Al2F2SiO4) 200
8,5 chryzoberyl (chrysoberyl) (BeAl2O4), chrom
9 korund (corundum) (Al2O3) 400
9,5 węglik krzemu, karborund (silicon carbide) (SiC)
10 diament (diamond) (C) 1600
>10 nanokryształy diamentu

Kolor (barwa) (color)


Barwy minerałów określa się potocznymi nazwami, poza ogólnie przyjętymi w użyciu są również dosyć archaiczne i „romantyczne”, np. jutrznoczerwona, jabłeczno zielona . Wyróżnia się minerały barwne i minerały zabarwione przez domieszki innych substancji. Część minerałów łatwo pokrywa się na powierzchni cienkimi barwnymi nalotami produktów wtórnych, w wyniku czego, ich barwa jest inna (barwa naleciała), zmienia się wtedy również ich połysk. Barwa naleciała również może być pomocna w identyfikacji minerału. Acha, są jeszcze minerały bezbarwne!!

  Barwę minerału właściwie powinno się oceniać po jego sproszkowaniu, gdyż wtedy można określić rzeczywistą jego barwę.

 

Minerały barwne dzielimy na trzy grupy:

  • minerały idiochromatyczne (idiochromatic) – o barwie własnej będącej wynikiem ich składu chemicznego, np. cynober, malachit. Ich barwa jest cechą rozpoznawczą;

  • minerały allochromatyczne (allochromatic) – mają barwy zapożyczone. Ich barwa jest wynikiem zanieczyszczenia innymi minerałami (koloidalną zawiesiną) lub obecnością w sieci krystalicznej atomów innych pierwiastków (popularne „zanieczyszczenia” to Fe, Cr, Ni, Cu, Co) powodujących zmianę zabarwienia, przykładem minerału allochromatycznego jest fluoryt występujący niemal we wszystkich kolorach;

  • minerały pseudochromatyczne (pseudochromatic) – barwę zawdzięczają defektom sieci krystalicznej, obecnością szczelin łupliwości lub granic zrostów, charakteryzują się barwą migotliwą, opalizacją i iryzacją. Takimi minerałami są opal i labrador.

Rysa (streak)


Rysa, ściślej należałoby mówić o barwie sproszkowanego minerału, jest najważniejszą cechą podczas terenowej identyfikacji minerału. Rysę otrzymuje się poprzez potarcie minerałem twardej i szorstkiej powierzchni. Najpopularniejszą metodą jest zarysowywanie płytki nieszkliwionej porcelany. Zazwyczaj barwa rysy (proszku) jest inna od barwy minerału niesproszkowanego. Barwa rysy jest cechą charakterystyczną i wskazuje rzeczywistą barwę minerału, np. hematyt występuje w wielu odmianach różniących się m.in. barwą, mimo to wszystkie jego odmiany mają rysę barwy wiśniowej. Proszek (rysa) minerałów barwnych jest nieco jaśniejszy od ich barwy rzeczywistej. Minerały twarde nie dają rysy, gdyż zadrapują powierzchnie porcelany, należy wtedy pocierać o siebie dwa kawałki minerału, a otrzymany proszek oglądać na białym tle kartki papieru. Minerały barwne dają rysę barwną, natomiast minerały bezbarwne i zabarwione dają zawsze rysę białą!!!

Przezroczystość (transparency)


Ze względu na zdolność przepuszczania światła dzieli się minerały na:

  • przezroczyste (transparent), np. kwarc, halit (NaCl sól kuchenna);

  • półprzezroczyste (prześwitujące) (translucent), np. chalcedon (SiO2);

  • nieprzezroczyste (opaque), np. magnetyt.

 

Minerały przezroczyste często nie wykazują przezroczystości na skutek obecności w nich drobnych pęcherzyków gazu i mikrospekań!!!

Połysk (luster)


Odbijania się światła od powierzchni ścian kryształu lub płaszczyzny przełamu – połysk – zależy od współczynników załamanie światła przez minerał, przezroczystości i charakteru powierzchni. Obserwując ściany kryształów lub świeży przełam wyróżniamy dwa rodzaje połysków (w ocenie połysku nie bierze się pod uwagę barwy minerału): połysk metaliczny i połysk niemetaliczny.

 

Połysk metaliczny dzielimy na:

  • połysk metaliczny właściwy (metallic) charakterystyczny dla metali ciężkich, ich rud i ich siarczków, np. złoto rodzime, piryt, galena;

  • połysk półmetaliczny (submetallic) nieco słabszy do połysku metalicznego, np. magnetyt, hematyt.

 

Połysk niemetaliczny dzielimy z kolei na:

  • połysk diamentowy (adamantine) – najsilniejszy z połysków, np. diament, cyrkon, sfaleryt;

  • połysk szklisty (vitreous, glassy) – przypominający połysk czystej powierzchni szklanej, np. kwarc, fluoryt, korund i minerały przezroczyste: chlorki, węglany i tlenki;

  • połysk żywiczny, woskowy, tłusty (resinous, waxy, greasy) – pospolity wśród minerałów nieprzezroczystych, powierzchnia wygląda jakby była natłuszczona, np. siarka rodzima, opal, nefryt;

  • połysk perłowy (pearly) – minerały o budowie blaszkowatej np. muskowit, talk;

  • połysk jedwabisty (silky) – minerały drobnowłókniste, np. azbest, gips włóknisty;

  • połysk ziemisty (earthy) – charakterystyczny dla minerałów występujących w skupieniach zbitych, charakteryzuje fosforyty;

  • połysk matowy (dull) – minerał nie ma połysku, np. jaspis, chiasolit!

Łupliwość i przełam (cleavage, fracture)


Łupliwością (cleavage) minerałów nazywamy zdolność ich kryształów do rozłupywania się wzdłuż tzw. płaszczyzn łupliwości pod wpływem uderzenia lub nacisku. Łupliwość jest ważnym parametrem diagnostycznym, ale wypada zaznaczyć, że nie zawsze płaszczyzny łupliwości pokrywają się z zewnętrznymi ścianami kryształów, np. kalcyt bez względu na postać zewnętrzną kryształów rozłupuje się zawsze wzdłuż ścian romboedru!

  W zależności od stopnia gładkości płaszczyzny łupliwości wyróżnia się:

  • łupliwość dokładna (good) – kryształy rozpadają się na odłamki ograniczone prawidłowymi ścianami przypominającymi ściany kryształów naturalnych, np. kalcyt (wg ścian romboedru), galena i halit (oba wg ścian sześcianu);

  • łupliwość doskonała (perfect) – obserwowana często na mikach i chlorytach, gdy minerały mają tendencję do dzielenia się na cieniutkie blaszki, natomiast rozłupywanie w innych kierunkach jest bardzo trudne, np. anhydryt, topaz, chryzoberyl;

  • łupliwość wyraźną (distinct) – kryształy pękają wzdłuż równych płaszczyzn, ale też w kierunkach przypadkowych, np. apatyt, pirokseny;

  • łupliwość niewyraźną (indistinct, indiscernible) – dominują płaszczyzny przypadkowe, np. kwarc, piryt;

  • brak łupliwości (none) – mamy wówczas do czynienia z przełamem.

 

Przełam (fracture)

Większość minerałów łupie się (pęka) wzdłuż odpowiednich ścian kryształów. Jeśli minerał nie wykazuje cech łupliwości (minerały bezpostaciowe i niektóre krystaliczne), płaszczyzny przełamu są nierówne i mają charakterystyczny wygląd opisywany jako (nazwa jest adekwatna do wyglądu powierzchni przełamu):

  • przełam muszlowy (conchoidal fracture), np. kwarc, opal, piryt;

  • przełam haczykowaty (hackly fracture), np. metale rodzime, złoto, srebro;

  • przełam zadziorowaty (splintery fracture), np. nefryt;

  • przełam nierówny (uneven fracture) i

  • ziemisty (earthy fracture).

Magnetyczność (magneticity, magnetism, magnetic)


Zaledwie kilka minerałów wykazuje magnetyczność – naturalne magnesy – są to m.in. magnetyt, pirotyn (zwany pirytem magnetycznym, FeS) – tzn. przyciągają one małe opiłki żelaza czy też zaburzają igłę kompasu. Własność ta jest jednak uwarunkowana domieszkami kobaltu. Wiele minerałów żelaza, niklu, manganu i kobaltu wykazuje własności magnetyczne – minerały magnetyczne, tzn. są przyciągane/odpychane przez magnes.

  Minerały magnetyczne dzielimy na:

  • ferromagnetyki (ferromagnetics) – silnie przyciągane przez magnes, np. magnetyt, pirotyn (magnetyczność maleje wraz ze wzrostem ilości żelaza), żelazo rodzime;

  • paramagnetyki (paramagnetics) – słabo przyciągane przez magnes, np. syderyt, pirty;

  • diamagnetyki (diamagnetics) – odpychane przez magnes, np. trevoryt;

  • ferrimagnetyki (ferrimagnetics) – np. pirotyn (odmiana jednoskośna Fe7S8)

  • antyferromagnetyki (antiferromagnetics) – np. hematyt, mangan, pirotyn (polityp heksagonalny), troilit (czysty, stechiometryczny).

  W zależności z jaką siłą są przyciągane minerały przez magnes, wyróżniamy:

 

W niektórych źródłach (Borzęcki, WebMineral, WolframAlpha) są podawane sprzeczne (niejednoznaczne?) informacje dotyczące magnetyczności części minerałów (?!). Ta niejednoznaczność dotyczy m.in. następujących minerałów występujących w meteorytach – lub nie są magnetyczne: awaruit, cohenit, haxonit, kamacyt (!), taenit (!), tetrataenit (!).

  Również wiele niemagnetycznych minerałów może wykazywać słabe własności magnetyczne, ale jest to spowodowane przez niewielkie domieszki (zanieczyszczenia, inkluzje) minerałów magnetycznych. Tak może być np. w przypadku troilitowych nodul w meteorytach żelaznych.

Własności optyczne kryształów (refractive index, birefringence)


Współczynnik załamania światła (n) i dwójłomność (Δ) minerałów jest ich indywidualną cechą i jest bardzo ważną własnością diagnostyczną.

Substancja izotropowa Współczynnik
załamania światła (n)
woda 1,333
halit (NaCl) 1,544
chromit (FeCr2O4) 2,070
diament (C) 2,410
kupryt (Cu2O) 2,849

  Większość minerałów jest przezroczysta, a ich kryształy wykazują anizotropowość. Kryształy optycznie izotropowe to takie, w których prędkość rozchodzenia się światła jest niezależna od jego kierunku w krysztale. Anizotropowe to takie, w których prędkość rozchodzenia się światła (a więc ich współczynnik załamania światła, n) jest różna w różnych kierunkach. Anizotropowość wykazują wszystkie kryształy minerałów z wyjątkiem układu regularnego (np. halit o układzie sześciennym) i szkliwa (substancje bezpostaciowe).

  Kryształy anizotropowe rozszczepiają światło na dwie składowe o różnych współczynnikach załamania światła (==różna prędkość światła), składowe te nazywamy: promieniem zwyczajnym (no), spełniającym prawo Snelliusa (promień załamany leży na płaszczyźnie promienia padającego i normalnej do powierzchni), a drugi promień nadzwyczajny (ne) załamuje się w płaszczyźnie wyznaczonej przez promień padający i kierunek osi krystalograficznej Z. Kryształy o jednej osi optycznej (kryształy optycznie jednoosiowe, np. trygonalne, tetragonalne i heksagonalne), np. kwarc, kalcyt i melilit, mają jeden promień nadzwyczajny, kryształy o dwóch osiach optycznych (kryształy optycznie dwuosiowe, np. jednoskośne, trójskośne, rombowe), np. oliwin, piroksen i plagioklaz, mają dwa promienie nadzwyczajne.

Substancja anizotropowa
(minerały jedno- i dwuosiowe)
Współczynniki załamania światła i dwójłomność
(jednoosiowe ne, Δ; dwuosiowe ng, Δ)
fajalit (oliwin) (dwuosiowy) 1,879, +0,052
forsteryt (oliwin) (dwuosiowy) 1,670, +0,035
enstatyt (ortopiroksen) (dwuosiowy) 1,665, +0,008
ferrosilit (ortopiroksen) (dwuosiowy) 1,788, +0,023
klinoenstatyt (klinopiroksen) (dwuosiowy) 1,660, +0,009
klinoferrosilit (klinopiroksen) (dwuosiowy) 1,794, +0,031
diopsyd (piroksen) (dwuosiowy) 1,695–1,721, +0,024–0,031
pigeonit (piroksen) (dwuosiowy) 1,744–1,711, ~+0,030
augit (piroksen) (dwuosiowy) ~1,703–1,761, ~+0,023–0,026
kwarc (SiO2) (jednoosiowy) 1,5533, +0,0091
kalcyt (CaCO3) (jednoosiowy) 1,4864, -0,1721
ortoklaz (KAlSi3O8) (dwuosiowy) 1,519, +0,007

  Podwójne załamanie światła związane jest ze zjawiskiem dwójłomności (Δ) (birefringence) definiowanym jako różnica wartości pomiędzy największym i najmniejszym współczynnikiem załamania światła w kryształach anizotropowych. W kryształach anizotropowych promienie zwyczajny i nadzwyczajny(e) są spolaryzowane w płaszczyznach prostopadłych do siebie. W minerałach anizotropowych kierunki osi optycznych kryształów pokrywają się z kierunkami w których promień zwyczajny i nadzwyczajny mają tę samą prędkość (ale nadal są spolaryzowane prostopadle), więc w mikroskopie petrograficznym przy skrzyżowanych polaryzatorach (XP) minerał obserwowany w tym kierunku będzie wygaszony. Czyli, jeśli w płytce cienkiej minerał jest zorientowany tak, że jego oś optyczna jest prostopadła do powierzchni płytki to bez względu na położenie stolika będzie on w stanie wygaszonym. Jeśli natomiast oś optyczna nie jest prostopadła do płytki (a tak jest najczęściej) to w trakcie obracania stolika minerał będzie wygaszany (gasł) co 90o. Różnica dróg optycznych (faz) promieni w płytce cienkiej jest odpowiedzialna za barwę minerału (zjawisko interferencji) w obrazie z mikroskopu petrograficznego.

  Najbardziej znanym minerałem anizotropowym jest kalcyt (szpat islandzki) o układzie trygonalnym (jednoosiowy).

 

Większość minerałów (~55%) ma współczynnik załamania światła mniejszy od 1,700, a tylko ~7% większy od 2,700 (dużo minerałów ma współczynnik załamania światła większy od diamentu!).

 

Skrypty w Java wyjaśniające różne zjawiska w kryształach i nie tylko: Birefringence Variations with Crystal Orientation
Film prezentujący dwójłomność kalcytu i różną polaryzację promieni zwyczajnego i nadzwyczajnego – YouTube: Double Refraction in Calcite.wmv

Skupienia


Wygląd zbiorowiska wielu osobników krystalicznych lub form wytworzonych przez bezpostaciowe substancje mineralne nazywamy postacią skupienia. Jest to parametr bardzo istotny w procesie rozpoznawania minerałów.

Wyróżnia się:

  • skupienia kryształów (kryształy, szczotki kryształów, dendryty);

  • skupienia ziarniste;

  • skupienia naciekowe;

  • konkrecje;

  • pseudomorfozy.

Nas najbardziej mogą zainteresować skupienia ziarniste utworzone z wielu mniejszych i większych ziaren minerałów, nie posiadających wyraźnych zarysów krystalicznych lecz tworzą je przypadkowe powierzchnie przełamów. Skupienia ziarniste w zależności od wielkości tworzących je ziaren dzielimy na:

  • wielkoziarniste (>25 mm);

  • gruboziarniste (5–25 mm);

  • średnioziarniste (2–5 mm);

  • drobnoziarniste (0,2–2 mm) i

  • bardzo drobnoziarniste (<0,2 mm, tak drobne, że nie można je rozróżnić gołym okiem; są zbliżone wyglądem do skupień ziemistych, ale w przeciwieństwie do nich nie można ich rozetrzeć w palcach!).

W opisie budowy mineralnej meteorytów stosuję się inną skalę wielkości skupień ziarnistych!! Patrz → Ziarnistość.

 

Wybrane minerały – własności


  Gęstość (density) Twardość (hardness) Przezroczystość (transparency) Kolor (color) Rysa (streak) Połysk (luster) Magnetyczność (magneticity) WebMin
akaganeit, akaganéit
(akaganéite)
3
opaque brązowy brązowawożółta earthy nie
akermanit, åkermanit
(akermanite)
2.944
5–6 transparent bezbarwny, szarawy, zielony, brązowy biała pearly nie
alabandyn
(alabandite)
3.99
(3.95–4.04)
3.5–4 opaque czarny, szary ołowiany, brązowawoszary ciemnozielona submetallic nie
albit (Ab)
(albite)
2.62
(2.61–2.63)
7 transparent | translucent | subtranslucent biały, szary, zielonawo szary, niebieskawa zieleń, szary biała vitreous nie
allabogdanit
(allabogdanite)
7.11 5-6 jasnożółty metallic
anortyt (An)
(anorthite)
2.73
(2.72–2.75)
6 transparent | subtransparent | translucent bezbarwny, szary, biały, czerwony, czerwonawo szary biała vitreous nie
antygoryt
(antigorite)
2.54
(2.5–2.6)
3.5–4 translucent | subopaque zielony, szary, niebieskawoszary, zielonkawy, brązowy, czarny zielonkawobiała vitreous nie
apatytów grupa
(apatite group)
3.19
(3.16–3.22)
5 transparent | translucent biały, żółty, zielony, czerwony, niebieski biała vitreous | glassy nie
armalcolit
(armalcolite)
4.0
6 opaque szary metallic nie
augit
(augite)
3.4
(3.2–3.6)
5–6.5 translucent | opaque brązowozielony, zielony, jasnobrązowy, ciemnobrązowy, czarny zielonawoszara vitreous | resinous | dull nie
awaruit
(awaruite)
8.0
5 opaque szarobiały, srebrnobiały, biały cynowy (tin white) jasnoszara metallic silnie magnetyczny (?!)
baddeleyit
(baddeleyite)
5.75
(5.5–6)
6.5 transparent | translucent brązowy, brązowawoczarny, bezbarwny, zielony, zielonawobrązowy biała vitreous | greasy nie
barringeryt
(barringerite)
6.92
7 opaque szarobiały metallic nie
brezinait
(brezinaite)
4.12
3.5–4.5 opaque brązowawoszary, szary metallic | dull nie
brianit
(brianite)
3
4–5 transparent bezbarwny biała vitreous | glassy nie
bronzyt
(bronzite)
3.55
(3.2–3.9)
5.5–6 translucent | transparent szarawobiały, zielonawobiały, żółtawobiały, brązytowo brązowy, szaroczarny szarozielonawobiała vitreous | silky nie
buchwaldyt
(buchwaldite)
3.21
2–3 biały biała nie
bytowit
(bytownite)
2.71
(2.7–2.72)
7 translucent | transparent bezbarwny, szary, biały biała subvitreous nie
carlsbergit
(carlsbergite)
5.9
7 opaque szary metallic nie
caswellsilverit
(caswellsilverite)
3.21
1–2 opaque żółtoszary metallic nie
celsjan (Cn)
(celsian)
3.25
(3.1–3.4)
6–6.5 transparent bezbarwny, żółty, biały biała vitreous nie
chaoit
(chaoite)
3.38
(3.33–3.43)
1–2 subopaque ciemnoszary submetallic nie
chladniit
(chladniite)
3.02
 
4.5–5 transparent bezbarwny biała vitreous | resinous nie
chromit
(chromite)
4.79
(4.5–5.09)
5.5 opaque czarny, brązowawoczarny brązowa metallic słabo magnetyczny
chryzotyl
(chrysotile)
2.53
2.5 translucent zielony biała silky nie
coesyt
(coesite)
2.93
7.5 transparent bezbarwny biała vitreous nie
cohenit
(cohenite)
7.42
(7.2–7.65)
5.5–6 opaque biały, żółtawobiały, cynowo-biały, metaliczny metallic silnie magnetyczny (?!)
cristobailt
(cristobalite)
2.27
6.5 translucent | transparent niebiesko szary, brązowy, szary, żółty, biały biała vitreous nie
cronstedtyt
(cronstedtite)
3.34
3.5 transparent | translucent brązowawoczarny, zielonawoczarny, ciemnobrązowy, czarny ciemnooliwkowa zieleń vitreous nie
daubréelit, daubreelit
(daubréelite)
3.81
4.5–5 opaque czarny, połysk silnie metaliczny brązowoczarna metallic nie
diament
(diamond)
3.51
(3.5–3.53)
10 transparent | subtransparent | translucent bezbarwny, biały, szary, czarny, niebieski, bladożółty bezbarwna adamantine | greasy nie
diopsyd (Di)
(diopside)
3.4
(3.25–3.55)
5.5–6.5 transparent | translucent niebieski, brązowy, bezbarwny, zielony, szary białozielona vitreous | dull nie
djerfischeryt
(djerfisherite)
3.68
3.5 opaque brąz bronzu, zielonawobrązowy, zieliń oliwki submetallic nie
dolomit
(dolomite)
2.84
(2.8–2.9)
3.5–4 transparent | translucent bezbarwny, biały, szary, czerwonawobiały, brązowawobiały biała vitreous | pearly nie
enstatyt (En)
(enstatite)
3.2
(3.1–3.3)
5.5 translucent | opaque biały, żłótawoszary, brązowy, zielonawobiały, szary szara vitreous | pearly nie
epsomit
(epsomite)
1.67
(1.67–1.68)
2–2.5 translucent | transparent bezbarwny, biały, żółtawo boały, zielonkawo biały, różowawo biały biała vitreous nie
fajalit (Fa)
(fayalite)
4.39
6.5 transparent | translucent bladożółty, zielonawożółty, brązowy, czarny biała vitreous | greasy nie
farringtonit
(farringtonite)
2.74
biały, żółty woskowy biała nie
ferrosilit (Fs)
(ferrosilite)
3.95
(3.88–4.02)
5–6 translucent | opaque bezbarwny, zielony, ciemnobrązowy, niemal czarny jasna brązowawoszara vitreous nie
forsteryt (Fo)
(forsterite)
3.27
(3.21–3.33)
6–7 transparent bezbarwny, zielony, żółty, żółtozielony, biały biała vitreous nie
gehlenit
(gehlenite)
2.98
(2.9–3.07)
5–6 transparent | translucent brązowy, bezbarwny, szary, zielnokawy, żółty biała vitreous | greasy nie
goethyt
(goethite)
3.8
3.3–4.3
5–5.5 subtranslucent | opaque brązowy, czerwonawo brązowy, żółtawo brązowy, brązowawożółty żółtawobrązowa adamantine | silky | metallic | dull nie
grafit
(graphite)
2.16
(2.09–2.23)
1.5–2 opaque czerń żelaza, ciemnoszary, czarny, stalowoszary, metaliczny czarna submetallic nie
greenalit
(greenalite)
3
(2.85–3.15)
2.5 translucent | subopaque niebieskozielony, jasno żółtozielony, ciemnozielony, czarny zielonawoszara dull | earthy umiarkowanie magnetyczny
grossmanit
(grossmanite)
3.41
transparent jasno szary nie
grossyt
(grossite)
2.88
transparent bezbarwny, biały biała vitreous | glassy nie
halit
(halite)
2.17
2.5 transparent biały, czysty, jasnoniebieski, ciemnoniebieski, różowy biała vitreous nie
haxonit
(haxonite)
7.7
5.5–6 opaque biel cynowa, metaliczny metallic silnie magnetyczny (?!)
hedenbergit
(hedenbergite)
3.55
5–6 transparent | translucent | opaque brązowawozielony, szarozielony, szarawoczarny, ciemnozielony, czarny białozielona vitreous | dull nie
heideit
(heideite)
4.1
3.5–4.5 opaque stalowoszary metallic nie
hibonit
(hibonite)
3.84
7.5–8 opaque czarny, czerwonawo brązowy czerwonawo brązowa metallic nie
hipersten
(hypersthene)
3.55
(3.2–3.9)
5.5–6 translucent | opaque szarawobiały, zielonawobiały, żółtawobiały, brązytowo brązowy, szaroczarny szarozielonawo biała vitreous nie
iddingsyt
(iddingsite)
2.65
(2.5–2.84)
3 brązowy, rdzawy, czerwonobrunatny, czasem zielonawy nie
ilmenit
(ilmenite)
4.72
5–5.5 opaque żelazistoczarny, czarny brązowawoczarna metallic | submetallic słabo magnetyczny
kalcyt
(calcite)
2.71
3 transparent | translucent | opaque bezbarwny, biały, różowy, żółty, brązowy biała vitreous | pearly nie
kamacyt
(kamacite)
7.9
4 opaque stalowoczarny, żelazistoszary szara metallic silnie magnetyczny (?!)
keilit
(keilite)

 
opaque szary metaliczna metallic nie
klinochryzotyl
(clinochrysotile)
2.59
(2.53–2.65)
2.5–3 translucent | opaque zielony, czerwony, żółty, biały biała resinous nie
klinoenstatyt
(clinoenstatite)
3.4
(3.3–3.6)
5–6 transparent | translucent | opaque bezbarwny, zielony, zielono żółty, żółto brązowy zielono szara vitreous nie
klinoferrosilit
(clinoferrosilite)
4.068 5–6 transparent brązowy, bezbarwny, zielony biała vitreous | glassy nie
korund
(corundum)
4.05
(4–4.1)
9 transparent | translucent niebieski, czerwony, żółty, brązowy, szary brak adamantine | vitreous | pearly nie
kosmochlor
(kosmochlor)
3.6
6–7 transparent | translucent szmaragdowozielony jasnozielona vitreous | glassy
krinowit
(krinovite)
3.38
6–7 subtranslucent | opaque ciemno zielony, emerald green zielonawo biała subadamantine nie
kwarc
(quartz)
2.62
(2.6–2.65)
7 transparent brązowy, bezbarwny, fioletowy, szary, żółty biała vitreous nie
lawrencyt
(lawrencite)
3.162
~1–2 transparent biały, zielonkawobrązowy vitreous nie
lechatelieryt
(lechatelierite)
2.57
(2.5–2.65)
6.5 translucent bezbarwny, biały biała vitreous | glassy
lonsdaleit
(lonsdaleite)
3.41
(3.3–3.52)
7-8 translucent | opaque brązowawoczarny, jasno brązowawożółty brązowawożółty adamantine
magnetyt
(magnetite)
5.15
(5.1–5.2)
5.5–6 opaque szarawoczarny, stalowoczarny czarna metallic | submetallic silnie magnetyczny (ferromagnetyk)
magnezyt
(magnesite)
3
4 transparent | translucent | opaque bezbarwny, biały, szarawobiały, żółtawobiały, brązowobiały biała vitreous | glassy nie
majoryt
(majorite)
4.0 7-7.5 transparent | translucent żółtobrązowy, różowoczerwony, purpurowy biała vitreous | glassy nie
melilit
(melilite)
2.95
(2.9–3)
5–5.5 translucent biały, żółtawobiały, brązowy, szary, zielonkawoszary biała vitreous | greasy nie
miedź
(copper)
8.94
2.5–3 opaque brązowy, miedziano czerwony, jasno różowy, czerwony różana metallic nie
moissanit
(moissanite)
3.21
(3.218–3.22)
9.5 transparent | opaque niebieski, bezbarwny, zielony, zielonożółty, żółty zielonawoszara vitreous | submetallic nie
morenosyt
(morenosite)
2
2–2.5 transparent | translucent zieleń jabłka, zielonkawobiały biała vitreous nie
nepouit, népouit
(nepouite)
2.85
(2.5–3.2)
2-2.5 translucent | subtranslucent pale green, głęboki zielony zielonobiała vitreous | pearly nie
nikiel
(nickel)
8.908
4–5 biały, szary szarobiała metallic ferromagnetyk
niningeryt
(niningeryte)
3.31
3.5–4 opaque szary, metaliczny metallic nie
oldhamit
(oldhamite)
2.58
4 transparent jasnobrązowy, ciemnobrązowy submetallic nie
oligoklaz
(oligoclase)
2.65
(2.64–2.66)
7 transparent | translucent brązowy, bezbarwny, zielonkawy, szary, żółtawy biała vitreous nie
ortoklaz (Or)
(orthoclase)
2.56
6 transparent | translucent bezbarwny, zielonkawy, szarawożółty, biały, różowy biała vitreous nie
osbornit
(osbornite)
5.4
8.5 opaque złotożółty metallic nie
panethyt
(panethite)
2.95
(2.9–3)
transparent brązowawożółty vitreous | glassy nie
pecorait
(pecoraite)
3.46
2.5 translucent ciemnozielony jasnozielony waxy | earthy nie
pentlandyt
(pentlandite)
4.8
(4.6–5)
3.5–4 opaque tombakowobrunatny, brązowy zielonawoczarna metallic nie
perowskit
(perovskite)
4.01
(3.97–4.04)
5.5 transparent | translucent | opaque czarny, czerwono brązowy, pale yellow, żółtawo pomarańczowy biała, szara adamanite | metallic | submetallic nie
perryit
(perryite)

opaque szaro biały submetallic nie
pigeonit
(pigeonite)
3.38
(3.3–3.46)
6 translucent | subopaque brązowy, zielonawobrązowy, jasnoróżowobrązowy, czarny szarobiała vitreous | dull nie
pirotyn
(pyrrhotite)
4.61
(4.58–4.65)
3.5–4 opaque brązu, czerwień brązu, ciemnobrązowy szaroczarna metallic silnie magnetyczny (ferromagnetyk)
plagioklaz
(plagioclase)
2.68
(2.61–2.76)
6–6.5 transparent | translucent biały, szary, niebieskawobiały, czerwonawobiały, zielonkawobiały biała vitreous | glassy nie
ringwoodyt
(ringwoodite)
3.9
translucent niebieskoszary, bezbarwny, jasnofioletowy, purpurowy, smoky gray nie
rutyl
(rutile)
4.25 6–6.5 transparent | translucent | opaque brunatnoczerwony, czerwonoczarny, krwistoczerwony, rzadziej zielonkawy, niebieskawy, żółtawy brunatna, zielonoczarna adamantine nie
schreibersyt
(schreibersite)
7.4
(7–7.8)
6.5–7 opaque brązu, brązowy, mosiężny żółty, srebrnobiały ciemnoszara metallic silnie magnetyczny (?!)
sinoit
(sinoite)
2.82
(2.8–2.85)
transparent | translucent bezbarwny, jasnoszary biała vitreous nie
spinel
(spinel)
3.64
(3.57–3.72)
8 transparent | translucent | opaque bezbarwny, czerwony, niebieski, zielony, brązowy biała, szarawobiała vitreous nie
stanfieldyt
(stanfieldite)
3.15
4–5 transparent żółtobrązowy, czerwonawożółty vitreous | glassy nie
stiszowit
(stishovite)
4.35
7.5–8 transparent bezbarwny biała vitreous nie
syderyt
(siderite)
3.96
3.5 translucent | subtranslucent żółtawobrązowy, brązowy, szary, żółtawoszary, zielanowoszary biała vitreous | silky | pearly paramagnetyk
sylwin
(sylvite)
1.99
2.5 transparent biały, żółtawobiały, czerwonawobiały, niebieskobiały, brązowobiały biała vitreous nie
taenit
(taenite)
8.01
(7.8–8.22)
5–5.5 opaque szarawobiały, srebrzystobiały jasnoszara metallic niemagnetyczny (?! umiarkowanie magnetyczny)
tetrataenit
(tetrataenite)
8.275 3.5 opaque biały, kremowobiały, podobny do taenitu szara metallic niemagnetyczny (?! umiarkowanie magnetyczny)
trevoryt
(trevorite)
5.165
 
5 opaque brązowy, czarny czarna submetallic diamagnetyk
troilit
(troilite)
4.61
(4.58–4.65)
3.5–4 opaque tombakowy, szarobrązowy szarawoczarna metallic niemagnetyczny
trydymit
(tridymite)
2.3
(2.28–2.33)
6.5–7 transparent | translucent bezbarwny, biały, żółtobiały, szary biała vitreous nie
wadsleyit
(wadsleyite)
3.84 ? transparent jasnoszary, bladopłowy nie
wassonit
(wassonite)
4.452 - - - -
whitlockit
(whitlockite)
3.13
5 transparent | translucent bezbarwny, szary, szarobiały, żółtawy, biały biała vitreous | resinous nie
wollastonit (Wo)
(wollastonite)
2.84
(2.8–2.9)
5 subtransparent | translucent bezbarwny, biały, żółty, szary, czerwony, brązowy biała vitreous | silky nie
wustyt, wüstyt
(wustite)
5.88
 
5–5.5 transparent | translucent szary metallic nie
żelazo rodzime
(iron)
7.6
(7.3–7.9)
4–5 opaque czerń żelaza, ciemnoszary, stalowoszary szara metallic silnie magnetyczny (ferromagnetyk)

Zobacz również


Źródła


Wikipedia – Właściwości fizyczne i chemiczne minerałów

Robert Borzęcki (redbor) – Właściwości minerałów

WebMineral – Mineralogy Database

                                 

Page since: 2010-08

Page update: 2017-04-28 22:34