|
Wietrzenie meteorytów; skale stopnia zwietrzenia (weathering level, index, grade) |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
W zależności od warunków otoczenia w jakich przebywa meteoryt na Ziemi, podlega on licznym zmianom mikro- i makroskopowym. Środowisko ziemskie jest niesprzyjające dla meteorytów. W przestrzeni kosmicznej meteoryt pozostawał w stanie praktycznie niezmienionym przez miliony, a nawet miliardy lat od chwili, w której oddzielił się od swojego ciała macierzystego lub zakończył się proces jego formowania.
Większość znajdywanych meteorytów jest obiektami które spadły na Ziemię nie wcześniej niż 2.5 mln lat temu (wskazują na to
datowania izotopami promieniotwórczymi 14C, 26Al, 36Cl i 10Be), wyjątkiem są kopalne chondryty z
ordowickiej formacji Brunflo i Osterplana w południowej Szwecji (ich wiek ziemski oceniono na 450-470 mln lat). Bardzo stare są również
meteoryty księżycowe i marsjańskie...!.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Skala W – Wlotzka 1993 Stopień zwietrzenia jest jednym z ogólnie przyjętych parametrów służącym do opisu meteorytów. Obok klasy/typu i stopnia
zszokowania (S) dodaje się parametr W. (Skala W jest rekomendowana przez Committee on Meteorite Nomenclature of the
Meteoritical Society.) To właśnie mikroskopowa ocena zmian zachodzących w meteorycie pozwala na ocenę jego stopnia zwietrzenia. Znaleziony zfragmentowny meteoryt niekoniecznie musi mieć wysoki stopień W. Meteoryt pozbawiony skorupy obtopieniowej również nie musi być mocno zwietrzały, wystarczy, że leżał na pustyni i abrazja szybko zmieniła wygląd jego powierzchni.
† W tabeli podano orientacyjny czas ekspozycji sporządzony w oparciu o znaleziska na Saharze (w Algierii i Libii) i pustynnych terenach Ameryki (Roosevelt County i New Mexico). W innych warunkach klimatycznych są to już inne wartości czasu ekspozycji. Klasyfikacja W0–W6 jest stosowana tylko do opisu stopnia zwietrzenia chondrytów zwyczajnych i enstatytowych, lecz z powodzeniem może być stosowana do opisu innych typów.
Oryginalny opis – weathering grade Wlotzka, 1993
O wieku i stopniu zwietrzenia meteorytów z Omanu [Al-Kathiri+ 2005].
Źródła: [Wlotzka 1993]
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Skala ANTMET – Cassidy, Otto Druga będąca w użyciu skala stopnia wietrzenia meteorytów, została opracowana przez poszukiwaczy z Meteorite Working Group przy NASA Johnson Space Center zajmujących się poszukiwaniami meteorytów na Antarktydzie. Opracowana dla wstępnej oceny stopnia zwietrzenia, jest bardzo pobieżna i subiektywna oraz opiera się na zewnętrznych oględzinach znaleziska. Jest ona również bardzo zgrubna, składają się na nią tylko cztery kategorie A, B, C i E ["weathering" categories].
Oryginalny opis – weathering grade Cassidy, Otto
Wlotzka w swej publikacji przytacza przykład 'rozbieżności' pomiędzy obiema skalami. W 'kontrolnej' grupie 53 chondrytów zwyczajnych z Antarktydy klasyfikowanych jako A-C tylko 9 miały stopień utlenienia W2, pozostałe miały W1. Również istnieją znaczne różnice w czasie ekspozycji – meteoryty znajdywane na Antarktydzie ulegają procesom wietrzenia dużo wolniej. Przykładowo ALH77278 (kategoria A) o stopniu wietrzenia W1 ma ziemski wiek 320 tys. lat. Większość znajdywanych na Antarktydzie meteorytów jest w bardzo dobrym stanie. Często zachowana jest na nich skorupa obtopieniowa, a procesy utlenienia przebiegają bardzo powoli – 'zatopiony' w lodzie meteoryt znajduje się w środowisku beztlenowym o minimalnych wahaniach temperatury oraz jest chroniony przez lód przed abrazją.
Źródła: [Cassidy 1980; Cassidy W.A. 1980. Meteoritical Bulletin No. 57, Meteoritics 15:93–94], [???Otto 1992]
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Skala wi – Rubin, Huber Skala Wlotzki (W) została opracowana dla chondrytów zwyczajnych i wykorzystuje obserwowane skutki wietrzenia stopu Fe-Ni w meteorytach. Chondryty CK i R, które mają bardzo mało metalu wymagają innego podejścia. W 2005 roku Rubin i Huber [Rubin+ 2005] zaproponowali odrębną skalę oceny stopnia zwietrzenia meteorytów tych dwóch typów. Zaproponowana przez nich skala wskaźnika zwietrzenia wi (weathering index) (zaaprobowana przez Meteoritical Society) opiera się na stopniu zabarwienia krzemianów. Oceny dokonuje się na świeżo wypolerowanej powierzchni zgładu płytki cienkiej w świetle przechodzącym, polaryzatory równoległe. Najniższy stopień zwietrzenia to wi-0 – okaz niezwietrzały mniej niż 5vol.% krzemianów zabarwionych jest na brązowo; ...; silnie zwietrzały wi-5 – ponad 95vol.% krzemianów ma zabarwienie brązowe; stopień wi-6 opisuje skrajnie zwietrzałe, niemal kompletnie zabarwione na brązowo, krzemiany maficzne (mafic; zabarwione lub barwne) w znacznym stopniu zastąpione zostały krzemianami warstwowymi (phyllosilicates; minerały z grupy serpentynitu np. nepouit, klinochryzotyl, antygoryt). Szczegółowe stopnie skali poniżej w tabeli. Ładne przykłady różnych stopni wi w publikacji Rubina i Hubera.
Oryginalny opis – weathering index Rubin and Huber
Źródła: [Rubin+2005; Rubin A.E., Huber H., (2005), A weathering index for CK and R chondrites. MASP 40, pp.1123–1130, 2005] |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Skala {Feall/Fe3+} Inną, ale stosunkowo rzadko stosowaną metodą określania stopnia zwietrzenia meteorytów, jest badanie proporcji jonów żelaza (Fe0 w metalu, Fe2+ w krzemianach i siarczkach i Fe3+ w produktach wietrzenia) w meteorycie za pomocą spektroskopii Mössbauera. Skala ta opiera się na spostrzeżeniu, że w procesie wietrzenia jony żelaza Fe0 i Fe2+ przechodzą w jon Fe3+ – po prostu utleniają się! Dla świeżych spadków można określić średnie wartości proporcji poszczególnych jonów Fe, ale ich duży naturalny rozrzut w poszczególnych meteorytach utrudnia 'standaryzację' pomiarów. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Jak wietrzeją meteoryty na pustyni, można poczytać w artykule Svenda Buhla – Desert meteorites in situ. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
'Wietrzenie po wietrzeniu' |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Meteoryty podlegają procesowi wietrzenia nie tylko w terenie, ale również w gablotach i szufladach wszystkich kolekcji, jak je chronić? – artykuł o metodzie VCI i opis produktów VpCI firmy Cortec: art. Mason III William, Praktyczna metoda ochrony kolekcji meteorytów na wystawie za pomocą emiterów VCI – najczęstsze pytania, METEORYT 1/2008, pp.22–23! [Obszerniej o konserwacji meteorytów żelaznych] art. Mason III William, Tak Dorothy, Michael Blood ma zardzewiałe meteoryty... no, miał!, METEORYT 3/2008, pp.26–28. Artykuł o przygotowywaniu, trawieniu i konserwacji płytek meteorytów żelaznych. Opis technologii VCI firmy Cortec. art. Mason III William, Ponowne przeanalizowanie metod poprawy jakości życia kolekcji meteorytów, METEORYT 4/2007, pp.22–23. Opis próżniowej metody konserwacji meteorytów. art. Mulvany Patrick S., Przechowywanie meteorytów w komorach próżniowych, METEORYT 2/2006, pp.9–14. Opis próżniowych metod konserwacji meteorytów. art. Kosmulski Marek, Krytyka "metody próżniowej" przechowywania meteorytów, METEORYT 4/2006, p.13. Polemika z wcześniejszym artykułem o metodzie próżniowej. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Źródło (source): [Wlotzka 1993], [Al-Kathiri+ 2005]; ANSMET; pomoc: Tomek "Świetlik" Jakubowski |
| Woreczko Meteorites 2002–2010 © Jan Woreczko & Wadi | Page update: 2010-12-07 20:12 |